NGƯỜI BỊ TĂNG HUYẾT ÁP CÓ NÊN TẦM SOÁT NGƯNG THỞ KHI NGỦ?

Tăng huyết áp là một trong những bệnh lý tim mạch phổ biến nhất hiện nay. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có hơn 1 tỷ người trên toàn cầu đang sống chung với tình trạng huyết áp cao. Tại Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành mắc tăng huyết áp ngày càng tăng và trở thành nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ, suy tim và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Tuy nhiên, một thực tế thường gặp trong lâm sàng là nhiều bệnh nhân đã sử dụng thuốc hạ huyết áp nhưng huyết áp vẫn khó kiểm soát. Có những người phải dùng nhiều loại thuốc nhưng chỉ số huyết áp vẫn dao động bất thường.

Vậy nguyên nhân thực sự nằm ở đâu?

Trong những năm gần đây, các nghiên cứu cho thấy một yếu tố quan trọng nhưng thường bị bỏ sót chính là ngưng thở khi ngủ (OSA). Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ mà còn liên quan chặt chẽ đến bệnh lý tim mạch, đặc biệt là tăng huyết áp.

Chính vì vậy, nhiều tổ chức y khoa lớn như American Heart Association và American Academy of Sleep Medicine khuyến cáo nên tầm soát OSA ở những bệnh nhân tăng huyết áp, đặc biệt là khi huyết áp khó kiểm soát.

Ngưng thở khi ngủ (OSA) là gì?

Để hiểu rõ mối liên hệ giữa ngưng thở khi ngủ gây tăng huyết áp, chúng ta cần nắm vững định nghĩa của OSA. Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là một rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, đặc trưng bởi việc ngừng thở hoặc thở rất nông lặp đi lặp lại trong khi ngủ. Điều này xảy ra khi các cơ ở cổ họng giãn ra quá mức và chặn đường thở, ngăn không khí vào phổi một cách đầy đủ.

Tần suất: Các nghiên cứu chỉ ra rằng OSA ảnh hưởng đến khoảng 9-24% dân số trưởng thành, với tỷ lệ cao hơn ở nam giới và người lớn tuổi. Một số nghiên cứu thậm chí còn cho thấy con số thực tế có thể cao hơn rất nhiều do phần lớn người bệnh chưa được chẩn đoán.

Triệu chứng điển hình: Các triệu chứng thường gặp bao gồm ngáy to (thường bị người thân phát hiện), gián đoạn thở khi ngủ, thức giấc với cảm giác nghẹt thở, đau đầu buổi sáng, mệt mỏi ban ngày, khó tập trung, dễ cáu kỉnh và giảm ham muốn tình dục.

Nguy cơ sức khỏe: Nếu không được điều trị, OSA không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nghiêm trọng, trong đó có bệnh tim mạch và đặc biệt là tăng huyết áp.

Mối liên hệ giữa tăng huyết áp và ngưng thở khi ngủ

Các nghiên cứu trong lĩnh vực tim mạch và giấc ngủ cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa tăng huyết áp và OSA.

Theo American Heart Association, ngưng thở khi ngủ là một trong những nguyên nhân quan trọng gây tăng huyết áp thứ phát và làm nặng thêm bệnh tăng huyết áp.

Vì sao OSA làm huyết áp khó kiểm soát?

Có nhiều cơ chế sinh lý giải thích việc ngưng thở khi ngủ gây tăng huyết áp.

Kích hoạt hệ thần kinh giao cảm

Mỗi lần xảy ra cơn ngưng thở, cơ thể rơi vào trạng thái thiếu oxy tạm thời. Điều này kích hoạt hệ thần kinh giao cảm – hệ thống điều khiển phản ứng căng thẳng của cơ thể.

Khi hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh, nhịp tim tăng và mạch máu co lại, khiến huyết áp tăng cao.

Giảm oxy máu trong khi ngủ

Trong các cơn ngưng thở, nồng độ oxy trong máu giảm xuống. Việc thiếu oxy lặp đi lặp lại nhiều lần trong đêm có thể làm tổn thương thành mạch và thúc đẩy quá trình tăng huyết áp.

Tăng stress oxy hóa

OSA còn làm tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm trong cơ thể. Những yếu tố này có thể gây xơ vữa động mạch và làm nặng thêm tình trạng tăng huyết áp.

Tăng huyết áp ban đêm

Ở người khỏe mạnh, huyết áp thường giảm khi ngủ. Nhưng ở bệnh nhân OSA, huyết áp ban đêm có thể tăng cao thay vì giảm. Điều này làm tăng nguy cơ đột quỵ và bệnh tim mạch.

Tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp có OSA là bao nhiêu?

Theo American Academy of Sleep Medicine:

Khoảng 30–50% bệnh nhân tăng huyết áp có mắc ngưng thở khi ngủ.
Ở nhóm tăng huyết áp kháng trị, tỷ lệ này có thể lên đến 70–80%.

Điều này cho thấy việc tăng huyết áp và tầm soát giấc ngủ là một vấn đề rất quan trọng nhưng thường bị bỏ sót.

Những đối tượng tăng huyết áp nên tầm soát ngưng thở khi ngủ

Không phải tất cả bệnh nhân tăng huyết áp đều cần đo giấc ngủ ngay lập tức. Tuy nhiên, một số nhóm có nguy cơ cao nên được tầm soát ngưng thở khi ngủ cho người tăng huyết áp càng sớm càng tốt.

Những nhóm nên được tầm soát gồm:

• Người tăng huyết áp khó kiểm soát dù đã dùng thuốc 
• Người tăng huyết áp kháng trị 
• Người ngáy to khi ngủ 
• Người béo phì hoặc có vòng cổ lớn 
• Người buồn ngủ ban ngày nhiều 
• Người thường xuyên thức giấc ban đêm 
• Người có tiền sử bệnh tim mạch hoặc đột quỵ

Việc tầm soát OSA ở nhóm bệnh nhân này giúp bác sĩ phát hiện nguyên nhân tiềm ẩn khiến huyết áp khó kiểm soát.

Tại sao người tăng huyết áp nên tầm soát OSA sớm?

Tầm soát OSA không chỉ giúp phát hiện một rối loạn giấc ngủ mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Giảm nguy cơ đột quỵ

Theo European Society of Cardiology, người mắc OSA có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với người bình thường.

Giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim

Sự gắng sức hô hấp khi đường thở bị tắc nghẽn tạo ra áp lực âm lớn trong lồng ngực. Điều này làm tăng gánh nặng cho tim, khiến tim phải co bóp vất vả hơn, lâu ngày dẫn đến phì đại hoặc suy tim. Khi điều trị OSA, gánh nặng lên tim sẽ giảm xuống.

Kiểm soát huyết áp tốt hơn

Điều trị OSA có thể giúp huyết áp giảm rõ rệt, đặc biệt ở bệnh nhân tăng huyết áp kháng trị.

Cải thiện chất lượng giấc ngủ

Sau khi điều trị, nhiều bệnh nhân cho biết họ ngủ sâu hơn, ít thức giấc và cảm thấy tỉnh táo hơn vào ban ngày.

Các phương pháp tầm soát ngưng thở khi ngủ hiện nay

Hiện nay có nhiều phương pháp tầm soát OSA từ đơn giản đến chuyên sâu.

Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography)

Đây là phương pháp chẩn đoán toàn diện và chính xác nhất. PSG được thực hiện trong môi trường phòng thí nghiệm giấc ngủ tại bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa. Người bệnh sẽ được gắn các thiết bị theo dõi nhiều thông số sinh lý trong suốt đêm ngủ, bao gồm:

• Điện não đồ (EEG): Để đánh giá các giai đoạn giấc ngủ.
• Điện cơ đồ (EMG): Ghi lại hoạt động cơ bắp, giúp phát hiện cử động chân hoặc các rối loạn khác.
• Điện tâm đồ (ECG): Theo dõi nhịp tim.
• Đo nồng độ oxy trong máu (SpO2): Phát hiện các đợt giảm oxy.
• Đo lưu lượng khí thở, chuyển động ngực và bụng: Để xác định các đợt ngưng thở hoặc giảm thở và phân biệt loại ngưng thở.
• Camera hồng ngoại: Ghi lại hình ảnh và âm thanh trong lúc ngủ. (đối với đo tại SleepLab)

Ưu điểm: Độ chính xác cao, cung cấp cái nhìn toàn diện về giấc ngủ và các rối loạn liên quan.

Kết quả: Dựa trên các thông số này, bác sĩ sẽ tính toán chỉ số ngưng thở-giảm thở (Apnea-Hypopnea Index – AHI) để xác định mức độ nặng nhẹ của OSA.

Đo đa ký hô hấp tại nhà

Đây là phiên bản đơn giản hơn của PSG, được thực hiện tại nhà. Người bệnh sẽ được hướng dẫn tự gắn các thiết bị theo dõi hô hấp trước khi ngủ. Các thiết bị này thường chỉ ghi lại một số thông số cơ bản như lưu lượng khí thở, nồng độ oxy trong máu, nhịp tim và đôi khi là tư thế ngủ.

Ưu điểm: Tiện lợi, chi phí thấp hơn, có thể thực hiện tại môi trường quen thuộc của người bệnh.

Nhược điểm: Độ chính xác có thể không bằng PSG, không phát hiện được các rối loạn giấc ngủ không liên quan đến hô hấp (như hội chứng chân không yên, cử động chi chu kỳ – PLMD, chứng ngủ rũ, hoặc mất ngủ).

Đối tượng phù hợp: Thường được chỉ định cho những người có nguy cơ cao mắc OSA, không có các bệnh lý phức tạp khác đi kèm.

Sau khi thực hiện một trong hai phương pháp này, kết quả sẽ được phân tích bởi bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ để đưa ra chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp. Việc lựa chọn giữa đo đa ký giấc ngủ hay đo đa ký hô hấp sẽ phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe cụ thể, triệu chứng và các bệnh lý nền của mỗi cá nhân.

Tầm soát ngưng thở khi ngủ ở đâu uy tín?

Việc tìm kiếm một địa chỉ uy tín để tầm soát ngưng thở khi ngủ ở đâu là câu hỏi quan trọng sau khi bạn đã nhận thức được tầm quan trọng của việc này. Dưới đây là các loại hình cơ sở y tế mà bạn có thể cân nhắc:

Bệnh viện lớn có chuyên khoa hô hấp hoặc thần kinh: Nhiều bệnh viện tuyến trung ương hoặc tỉnh có các đơn vị chuyên về hô hấp, thần kinh hoặc thậm chí là khoa y học giấc ngủ. Đây là những nơi có trang thiết bị hiện đại và đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, có thể thực hiện cả PSG và HSAT.

Phòng khám chuyên khoa giấc ngủ: Một số thành phố lớn có các phòng khám chuyên biệt về rối loạn giấc ngủ. Các phòng khám này thường tập trung sâu vào chẩn đoán và điều trị các vấn đề về giấc ngủ, với đội ngũ bác sĩ và kỹ thuật viên được đào tạo chuyên sâu.

Các trung tâm y tế tư nhân với dịch vụ đo đa ký giấc ngủ: Với sự phát triển của y tế tư nhân, nhiều trung tâm đã đầu tư vào công nghệ đo đa ký giấc ngủ và đo đa ký hô hấp, mang đến sự tiện lợi và dịch vụ chăm sóc tốt. Tuy nhiên, bạn nên chọn các trung tâm có giấy phép hoạt động rõ ràng, đội ngũ y bác sĩ được cấp chứng chỉ hành nghề và có kinh nghiệm trong lĩnh vực giấc ngủ.

>>> Tham khảo Trung tâm tầm soát giấc ngủ SleepFi Clinic tại TPHCM

Lời khuyên từ chuyên gia: Khi lựa chọn cơ sở, hãy tìm hiểu về kinh nghiệm của các bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ, công nghệ thiết bị mà họ sử dụng, và các phản hồi từ bệnh nhân đã từng điều trị tại đó. Đừng ngần ngại đặt câu hỏi và yêu cầu giải thích rõ ràng về quy trình, kết quả và kế hoạch điều trị. Việc này đảm bảo bạn sẽ nhận được sự chăm sóc y tế chất lượng cao và phù hợp nhất.

Điều trị ngưng thở khi ngủ có giúp kiểm soát huyết áp không?

Câu trả lời là CÓ.

Liệu pháp CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) là phương pháp điều trị phổ biến nhất cho OSA.

Thiết bị CPAP cung cấp luồng khí áp lực dương liên tục để giữ cho đường thở luôn mở trong khi ngủ.

Nhiều nghiên cứu cho thấy điều trị OSA bằng CPAP có thể:

• Giảm huyết áp trung bình 
• Giảm huyết áp ban đêm 
• Cải thiện chức năng tim mạch 
• Giảm nguy cơ biến chứng tim mạch

American Heart Association cũng khuyến cáo nên điều trị OSA ở bệnh nhân tăng huyết áp kháng trị.

Khi nào người tăng huyết áp nên đi kiểm tra giấc ngủ?

Nếu bạn là người bị tăng huyết áp, đặc biệt là tăng huyết áp khó kiểm soát, hoặc có một trong các dấu hiệu sau, bạn nên chủ động tìm đến bác sĩ để được tư vấn về việc tầm soát OSA:

• Ngáy to và kéo dài: Đây là triệu chứng đặc trưng nhất.
• Người thân chứng kiến bạn ngừng thở khi ngủ: Đây là dấu hiệu rất đáng báo động.
• Mệt mỏi, buồn ngủ ban ngày quá mức: Dù bạn đã ngủ đủ giấc theo cảm nhận chủ quan.
• Thức giấc với cảm giác nghẹt thở hoặc thở hổn hển.
• Đau đầu vào buổi sáng.
• Khó tập trung, suy giảm trí nhớ.
• Thường xuyên thức dậy đi tiểu đêm.
• Thừa cân hoặc béo phì: Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu của OSA.
• Có vòng cổ lớn: Vòng cổ trên 43cm ở nam và 40cm ở nữ là một chỉ dấu.
• Mắc các bệnh lý khác như tiểu đường, suy tim, tiền sử đột quỵ.

Đừng chờ đợi cho đến khi các biến chứng trở nên nghiêm trọng. Việc chủ động tầm soát OSA khi có các dấu hiệu nghi ngờ sẽ giúp bạn phát hiện bệnh sớm, có phác đồ điều trị kịp thời và hiệu quả, từ đó bảo vệ sức khỏe tổng thể và kiểm soát huyết áp tốt hơn.

Kết luận

Ngưng thở khi ngủ là một nguyên nhân quan trọng nhưng thường bị bỏ sót trong bệnh lý tăng huyết áp.

Nhiều bệnh nhân tăng huyết áp khó kiểm soát thực chất đang mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ OSA mà không hề biết. Việc tầm soát OSA có thể giúp phát hiện nguyên nhân tiềm ẩn, từ đó cải thiện khả năng kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.

Nếu bạn hoặc người thân đang bị tăng huyết áp kèm theo các dấu hiệu như ngáy to, buồn ngủ ban ngày hoặc thức giấc nhiều lần khi ngủ, hãy cân nhắc tầm soát ngưng thở khi ngủ sớm.

Phát hiện sớm và điều trị đúng cách không chỉ giúp cải thiện giấc ngủ mà còn bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Ngưng thở khi ngủ có làm tăng huyết áp không?

Có. Nhiều nghiên cứu cho thấy ngưng thở khi ngủ gây tăng huyết áp do kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và làm giảm oxy máu trong khi ngủ.

Tăng huyết áp kháng trị có liên quan đến OSA không?

Có. Khoảng 70–80% bệnh nhân tăng huyết áp kháng trị được phát hiện mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ OSA.

Đo đa ký giấc ngủ có đau không?

Không. Đây là phương pháp đo không xâm lấn, chỉ gắn các cảm biến để ghi lại các tín hiệu sinh lý trong khi ngủ.

Đo đa ký hô hấp tại nhà có chính xác không?

Phương pháp này có độ chính xác cao trong tầm soát OSA, đặc biệt ở mức độ trung bình và nặng.

Tầm soát ngưng thở khi ngủ ở đâu?

Bạn nên thực hiện tại các trung tâm giấc ngủ hoặc phòng khám có thiết bị đo đa ký giấc ngủ và bác sĩ chuyên khoa phân tích kết quả.

Tài liệu tham khảo

1. American Heart Association. Sleep Apnea and Cardiovascular Disease. Circulation.
2. American Academy of Sleep Medicine. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea.
3. Whelton PK, Carey RM, Aronow WS et al. 2017 ACC/AHA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults. Journal of the American College of Cardiology.
4. Peppard PE, Young T, Palta M, Skatrud J. Prospective Study of the Association Between Sleep-Disordered Breathing and Hypertension. New England Journal of Medicine.
5. European Society of Cardiology. ESC Guidelines for the Management of Arterial Hypertension.