Giới thiệu máy tạo oxy là gì, ai cần dùng và cách sử dụng máy tạo oxy tại nhà an toàn, hiệu quả – Đừng bỏ qua nếu bạn có người thân cần hỗ trợ hô hấp!
Máy tạo oxy là gì?
Máy tạo oxy là một thiết bị y tế có khả năng chiết tách khí oxy từ không khí xung quanh và cung cấp oxy tinh khiết cho người bệnh thông qua ống mũi hoặc mặt nạ. Không khí bình thường chỉ chứa khoảng 21% oxy. Máy tạo oxy sử dụng công nghệ lọc (thường là công nghệ hấp phụ dao động áp suất – PSA) để loại bỏ nitơ và các khí khác, thu được oxy với độ tinh khiết từ 90–96%.
Máy hoạt động bằng điện, không cần nạp lại khí oxy như bình oxy nén, thích hợp dùng tại nhà trong thời gian dài.
So sánh máy tạo oxy và bình oxy y tế
- Bình oxy y tế: Dạng bình chứa khí nén ở áp suất cao, cần thay hoặc nạp lại khi hết oxy. Bình cồng kềnh, có nguy cơ cháy nổ nếu sử dụng không đúng cách.
- Máy tạo oxy: Hoạt động bằng điện, tạo oxy liên tục. Không cần nạp lại, nhẹ hơn và an toàn hơn khi dùng tại nhà.
Ưu điểm khi dùng máy tạo oxy tại nhà
- Không bị gián đoạn nguồn oxy.
- Dễ sử dụng và di chuyển.
- Tiết kiệm chi phí cho người cần dùng lâu dài.
- Giảm nguy cơ cháy nổ do không chứa khí nén.
Những ai cần dùng oxy y tế tại nhà?
Việc sử dụng oxy y tế tại nhà không dành cho tất cả mọi người và chỉ được thực hiện khi có chỉ định từ bác sĩ. Dưới đây là các đối tượng phổ biến được chỉ định dùng oxy tại nhà:
1. Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
COPD là một bệnh mạn tính gây tắc nghẽn luồng khí, làm giảm khả năng trao đổi khí và dẫn đến thiếu oxy máu. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy liệu pháp oxy kéo dài giúp cải thiện tiên lượng sống, tăng chất lượng sống, giảm nhập viện và mệt mỏi cho người bệnh COPD nặng.
Chỉ định cụ thể theo GOLD: SpO₂ ≤ 88% hoặc PaO₂ ≤ 55 mmHg khi nghỉ ngơi, đo nhiều lần, hoặc thấp hơn 60 mmHg kèm theo tăng hồng cầu, tăng áp phổi.
2. Bệnh nhân suy tim mạn tính
Khi tim hoạt động kém hiệu quả, máu không được bơm đủ đến phổi để trao đổi khí. Kết quả là người bệnh bị thiếu oxy mô. Liệu pháp oxy giúp cải thiện tình trạng khó thở, nhất là khi nằm hoặc về đêm.
Lưu ý: Cần đo oxy máu động mạch và theo dõi chặt để tránh gây ức chế trung tâm hô hấp.
3. Người cao tuổi có giảm oxy máu
Người lớn tuổi, nhất là người có các bệnh mạn tính, thường gặp tình trạng suy giảm chức năng hô hấp và tuần hoàn. Máy tạo oxy giúp cung cấp đủ oxy, phòng ngừa suy hô hấp.
4. Bệnh nhân sau nhiễm COVID-19
Một số bệnh nhân sau COVID-19, đặc biệt là người từng bị tổn thương phổi nặng (ARDS), có thể bị giảm oxy máu kéo dài. Máy tạo oxy được khuyến nghị để hỗ trợ giai đoạn phục hồi, giảm khó thở và mệt mỏi.
Khuyến cáo của NIH và WHO: Oxy được chỉ định khi SpO₂ dưới 92–94% (theo từng trường hợp lâm sàng cụ thể).
5. Người bị rối loạn nhịp thở khi ngủ có giảm oxy máu
Một số người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ có kèm giảm oxy máu ban đêm. Trong trường hợp không thể dùng máy CPAP hoặc bị suy hô hấp mạn, bác sĩ có thể chỉ định hỗ trợ oxy ban đêm.
6. Người có bệnh lý phổi mạn tính khác
Như xơ phổi vô căn, giãn phế quản nặng, lao phổi tổn thương lan rộng… có thể bị suy hô hấp mạn tính và cần sử dụng oxy dài hạn tại nhà.
Tóm lại: Dùng oxy tại nhà chỉ khi có đánh giá lâm sàng và chỉ định cụ thể. Không nên tự mua và dùng theo cảm tính.
Hướng dẫn sử dụng máy tạo oxy hiệu quả và an toàn
Cách sử dụng cơ bản
- Đặt máy ở nơi khô ráo, thông thoáng, tránh tường hoặc vật cản ít nhất 10–15 cm.
- Đổ nước cất vào bình tạo ẩm nếu được bác sĩ hướng dẫn.
- Cắm điện, bật máy và để máy khởi động trong vài phút.
- Chỉnh lưu lượng oxy (lít/phút) theo đúng đơn của bác sĩ.
- Gắn ống thở (ống mũi hoặc mặt nạ) cho người bệnh.
- Sau khi sử dụng, vệ sinh ống thở, bình tạo ẩm theo hướng dẫn.
Lưu ý khi sử dụng tại nhà
- Không hút thuốc, đốt nến hoặc sử dụng thiết bị điện sinh nhiệt gần máy.
- Không để máy hoạt động liên tục 24/24 nếu không cần thiết.
- Theo dõi biểu hiện người bệnh: Nếu có chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi hoặc co giật, cần ngưng sử dụng và liên hệ bác sĩ.
- Không tự ý điều chỉnh lưu lượng oxy.
- Kiểm tra định kỳ độ ẩm, vệ sinh màng lọc, thay nước cất mỗi 2–3 ngày.
Angel 5S 
BMC SO1 5B 
Faciox UPOC OC505 
Inogen Rove 6
Những sai lầm thường gặp khi dùng máy tạo oxy
1. Tự ý dùng không qua thăm khám
Dùng máy khi chưa có chỉ định có thể che giấu tình trạng suy hô hấp, khiến người bệnh chậm trễ điều trị đúng.
2. Dùng lưu lượng quá cao
Nhiều người lầm tưởng “càng nhiều oxy càng tốt”. Thực tế, cung cấp quá nhiều oxy có thể gây ngộ độc oxy (gây ức chế hô hấp), đặc biệt ở người có bệnh phổi mạn tính.
3. Dùng oxy liên tục, không theo dõi
Có bệnh nhân bật máy cả ngày và đêm mà không theo dõi SpO₂, không thay đổi tư thế, gây phụ thuộc hoặc tổn thương phổi.
4. Không vệ sinh máy và phụ kiện
Ống dẫn, mặt nạ, bình tạo ẩm nếu không được làm sạch dễ trở thành ổ vi khuẩn, gây viêm phổi hoặc nhiễm khuẩn hô hấp.
5. Mua máy không đúng loại
Mỗi bệnh nhân cần mức oxy khác nhau. Có loại máy chỉ cho lưu lượng 1–5 lít/phút (dành cho người cần ít), có loại 8–10 lít/phút (cho bệnh nhân nặng). Không nên mua theo quảng cáo.
Cảnh báo: Tác hại của việc tự ý dùng máy tạo oxy
Máy tạo oxy không phải là thiết bị dùng để “phòng bệnh” hoặc tự ý sử dụng khi thấy mệt. Dùng không đúng có thể gây:
- Suy hô hấp nặng hơn do che giấu triệu chứng.
- Nguy cơ nhiễm trùng do dụng cụ không sạch.
- Tăng áp lực lên hệ hô hấp, đặc biệt ở người có bệnh phổi tắc nghẽn.
- Sai lệch trong điều trị nếu không được bác sĩ theo dõi.
Do đó, tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng máy tạo oxy tại nhà khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc nhân viên y tế.
Câu hỏi thường gặp về máy tạo oxy
Dùng bao nhiêu lít/phút là đủ?
Tùy từng tình trạng, có thể từ 1–5 lít/phút. Cần đo nồng độ oxy trong máu (SpO₂ hoặc PaO₂) và theo dõi lâm sàng để điều chỉnh phù hợp.
Dùng oxy lâu có gây nghiện không?
Không gây nghiện như thuốc, nhưng nếu lạm dụng oxy hoặc dùng sai chỉ định, cơ thể sẽ giảm khả năng tự điều chỉnh hô hấp. Đó là lý do cần dùng đúng liều lượng và thời gian.
Nên mua hay thuê máy?
- Thuê máy: Phù hợp với người dùng ngắn hạn (dưỡng bệnh, hậu COVID-19, chăm sóc cuối đời). Tuy nhiên, cần lựa chọn nơi cho thuê uy tín, có quy trình vệ sinh thiết bị rõ ràng, nếu không sẽ dễ bị lây nhiễm chéo về các bệnh hô hấp khác.
- Mua máy: Kinh tế hơn với bệnh nhân dùng lâu dài như COPD, xơ phổi.
Tham khảo thêm bài viết: Sự khác nhau giữa máy tạo oxy và bình oxy y tế
Hãy liên hệ tư vấn nếu bạn cần chọn máy tạo oxy phù hợp
Máy tạo oxy là thiết bị y tế quan trọng giúp hỗ trợ người bệnh cải thiện chất lượng sống. Tuy nhiên, đây không phải là thiết bị sử dụng theo nhu cầu. Để đảm bảo an toàn, người bệnh và người thân cần được tư vấn kỹ trước khi sử dụng.
Nếu bạn đang phân vân không biết chọn loại máy nào, cần hướng dẫn sử dụng, hoặc muốn tìm địa chỉ thuê/mua máy tạo oxy uy tín, hãy liên hệ chuyên gia y tế hoặc bác sĩ điều trị để được hỗ trợ.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization (WHO). Oxygen sources and distribution for COVID-19 treatment centres. https://www.who.int/publications/i/item/oxygen-sources-and-distribution-for-covid-19-treatment-centres
- Mayo Clinic. Oxygen therapy. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/oxygen-therapy/about/pac-20385150
- Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) 2024. Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of COPD.
- National Institutes of Health (NIH). COVID-19 Treatment Guidelines: Oxygen Therapy. https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov
- British Thoracic Society. Guidelines for Home Oxygen Use in Adults.
