BIPAP TRONG ĐỢT CẤP COPD: CAN THIỆP SỚM, GIẢM XÂM LẤN

Khi hơi thở trở thành một cuộc chiến

Với bệnh nhân COPD, mỗi đợt cấp là một thử thách sinh tồn. Đường thở bị viêm, co thắt, tiết đờm, dẫn đến tăng công hô hấp, ứ CO₂, toan hô hấp và nguy cơ tiến triển thành suy hô hấp cấp. Nếu không can thiệp kịp thời, người bệnh dễ phải đặt ống nội khí quản, thở máy xâm lấn và đối mặt với nhiều biến chứng nặng nề.

Trong bối cảnh đó, thở máy không xâm lấn bằng BiPAP (Bilevel Positive Airway Pressure) là một chiến lược hiệu quả giúp giảm gánh nặng hô hấp, ổn định trao đổi khí, và trong nhiều trường hợp tránh được đặt nội khí quản.

Đợt cấp của COPD là gì?

Đợt cấp COPD (Acute Exacerbation of COPD – AECOPD) là giai đoạn bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trở nên nặng hơn một cách đột ngột so với mức độ ổn định hàng ngày của người bệnh. Đây là biến cố quan trọng trong diễn tiến của bệnh, có thể đe dọa tính mạng và thường là lý do chính dẫn đến nhập viện ở bệnh nhân COPD.

BiPAP tác động như thế nào?

BiPAP (Bilevel Positive Airway Pressure) là một phương thức thở máy không xâm lấn, sử dụng mặt nạ để hỗ trợ người bệnh hô hấp mà không cần đặt ống nội khí quản.

Thiết bị này cung cấp hai mức áp lực dương, được thiết kế phù hợp với chu kỳ hô hấp tự nhiên:

• IPAP (Inspiratory Positive Airway Pressure): Áp lực khi hít vào – giúp tăng thể tích khí lưu thông vào phổi, cải thiện thông khí phế nang và hỗ trợ quá trình loại bỏ CO₂ hiệu quả hơn.
• EPAP (Expiratory Positive Airway Pressure): Áp lực khi thở ra – giữ cho đường thở không bị xẹp, hỗ trợ quá trình oxy hóa máu và làm giảm hiện tượng auto-PEEP (áp lực dương cuối thì thở ra không mong muốn do ứ khí).

Hiệu quả sinh lý nổi bật của BiPAP:

• Giảm công hô hấp, giúp người bệnh đỡ mệt khi thở.
• Cải thiện thông khí phế nang, nâng cao khả năng trao đổi khí.
• Tăng oxy hóa máu và giảm nồng độ CO₂ trong máu, hỗ trợ phục hồi nhanh chóng trong các tình huống suy hô hấp cấp hoặc mạn tính.

Lợi ích lâm sàng của BiPAP trong AECOPD

Theo tổng hợp từ Criner và cộng sự đăng trên European Respiratory Journal (2024), việc sử dụng BiPAP trong đợt cấp COPD mang lại nhiều lợi ích lâm sàng rõ rệt:

• Giảm tỷ lệ đặt nội khí quản, giúp người bệnh tránh được các biến chứng liên quan đến thở máy xâm lấn.
• Rút ngắn thời gian nằm viện, nhờ cải thiện nhanh chóng tình trạng hô hấp và phục hồi hiệu quả hơn.
• Cải thiện tỷ lệ sống còn ở nhóm bệnh nhân được chọn lọc đúng và can thiệp kịp thời.
• Đặc biệt, hiệu quả điều trị tăng rõ rệt nếu BiPAP được áp dụng sớm trong quá trình đợt cấp và được theo dõi sát bởi nhân viên y tế có chuyên môn.

Khi nào nên chỉ định BiPAP trong đợt cấp COPD?

Theo GOLD 2025, thở máy không xâm lấn (NIV) như BiPAP nên được bắt đầu nếu bệnh nhân đáp ứng ít nhất một trong các tiêu chuẩn sau:

1. Toan hô hấp (PaCO2 >= 45 mmHg và pH =< 7.35)
2. Khó thở nặng với các dấu hiệu lâm sàng tăng công thở hoặc mệt cơ hô hấp (thở co kéo, thở nghịch bụng, rút lõm các khoảng liên sườn)
3. Giảm oxy dai dẳng dù đã dùng liệu pháp oxy

Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy phổi không đủ khả năng loại bỏ CO₂, gây toan hóa máu, hệ hô hấp đang quá tải và có nguy cơ suy sụp nếu không hỗ trợ kịp thời.

Kết luận

BiPAP là một can thiệp không xâm lấn nhưng mang lại hiệu quả lớn trong đợt cấp COPD nếu được chỉ định đúng thời điểm và đúng đối tượng. Sử dụng BiPAP sớm có thể đảo ngược diễn tiến suy hô hấp và tránh đặt ống nội khí quản.

Việc chỉ định và theo dõi BiPAP phải do nhân viên y tế chuyên môn thực hiện, trong môi trường có khả năng giám sát chặt và can thiệp khi cần thiết.

Tài liệu tham khảo

Bài viết được biên soạn dựa trên hướng dẫn và tổng quan chuyên môn trong:

• GOLD 2025 – Global Strategy for the Prevention, Diagnosis and Management of COPD.
• Criner GJ, Murphy PB, Hart N, et al. Clinical review of non-invasive ventilation in COPD. European Respiratory Journal, 2024; 64(5): 2400396.